Zanzibar to tropikalna wyspa, więc przed wyjazdem warto zadbać o zdrowie trochę bardziej niż przed wakacjami nad Morzem Śródziemnym. Dobra wiadomość: przy przylocie bezpośrednio z Polski żadne szczepienie nie jest obowiązkowe. Kilka szczepień jest jednak zalecanych, a najważniejszym tematem jest profilaktyka malarii.
Ten artykuł ma charakter informacyjny i opiera się na zaleceniach amerykańskiego CDC, WHO i polskich inspekcji sanitarnych. Nie zastępuje porady lekarza. Plan szczepień i ewentualne leki przeciwmalaryczne zawsze dobiera lekarz, najlepiej w poradni medycyny podróży, na podstawie Twojego stanu zdrowia, wieku, trasy i stylu podróży.
Najważniejsze w skrócie
- Obowiązkowych szczepień nie ma przy przylocie z Polski, Europy czy Bliskiego Wschodu.
- Żółta febra: świadectwo szczepienia jest wymagane tylko przy przylocie z kraju zagrożonego tą chorobą, także po przesiadce trwającej ponad 12 godzin (np. w Kenii lub Etiopii).
- Zalecane szczepienia: WZW typu A, dur brzuszny, WZW typu B, przypominające przeciw tężcowi, błonicy i polio oraz aktualne szczepienia rutynowe.
- Malaria: według CDC występuje we wszystkich rejonach Tanzanii poniżej 1800 m n.p.m., także na Zanzibarze. Profilaktykę lekami omów z lekarzem.
- Do lekarza idź 6–8 tygodni przed wyjazdem, bo niektóre szczepienia wymagają kilku dawek.
Czy na Zanzibar są obowiązkowe szczepienia?
Przy przylocie bezpośrednio z Polski (np. czarterem) albo z przesiadką w Europie lub na Bliskim Wschodzie (Doha, Dubaj, Stambuł) nie ma obowiązkowych szczepień.
Jedynym szczepieniem, którego władze Tanzanii mogą wymagać na granicy, jest szczepienie przeciw żółtej febrze. Według CDC świadectwo jest wymagane od podróżnych w wieku od 1 roku, którzy przylatują z kraju, w którym występuje ryzyko żółtej febry, także jeśli przesiadka w takim kraju trwała ponad 12 godzin.
Dla polskich turystów ma to znaczenie, bo na liście WHO krajów z ryzykiem żółtej febry są m.in. Kenia i Etiopia. Przez Nairobi i Addis Abebę prowadzą popularne połączenia do Tanzanii, a wiele osób łączy Zanzibar z safari w Kenii. Jeśli:
- przylatujesz na Zanzibar po pobycie w Kenii (np. po safari w Masai Mara),
- masz przesiadkę dłuższą niż 12 godzin w Nairobi lub Addis Abebie,
potrzebujesz międzynarodowego świadectwa szczepienia (tzw. żółtej książeczki). Szczepienie wykonuje się jednorazowo, co najmniej 10 dni przed przyjazdem, i tylko w wybranych punktach w Polsce. Wykaz placówek publikują wojewódzkie i powiatowe stacje sanitarno-epidemiologiczne.
Sama Tanzania, łącznie z Zanzibarem, jest według CDC krajem o niskim ryzyku żółtej febry, więc przy przylocie bezpośrednio z Europy szczepienie zwykle nie jest zalecane.
Zalecane szczepienia
Zalecenia CDC dla podróżnych do Tanzanii obejmują:
| Szczepienie | Dla kogo | Dlaczego |
|---|---|---|
| WZW typu A (żółtaczka pokarmowa) | dla nieszczepionych podróżnych od 1. roku życia | przenoszona przez skażoną wodę i jedzenie |
| Dur brzuszny | dla większości podróżnych | przenoszony przez skażoną wodę i jedzenie |
| WZW typu B | dla nieszczepionych osób poniżej 60. roku życia | przenoszona przez krew i kontakty seksualne |
| Tężec, błonica, krztusiec | dawka przypominająca, jeśli od ostatniej minęło ok. 10 lat | ryzyko przy skaleczeniach, np. o rafę |
| Polio | jednorazowa dawka przypominająca dla dorosłych | CDC informuje, że w ostatnim roku wykryto w Tanzanii wirusa polio |
| Odra (MMR) | dla wszystkich, którzy nie są w pełni zaszczepieni | odra jest zaraźliwa i występuje w wielu krajach |
W Polsce większość osób dorosłych ma za sobą szczepienia z dzieciństwa przeciw WZW B, tężcowi, błonicy, polio i odrze. Warto sprawdzić książeczkę szczepień i zapytać lekarza, czy potrzebna jest dawka przypominająca.
Szczepienia do rozważenia z lekarzem:
- Wścieklizna: w Tanzanii wścieklizna u psów jest częsta, a szczepionka po ugryzieniu bywa dostępna tylko w większych miastach. Szczepienie przed wyjazdem rozważa się przy dłuższym pobycie, pracy ze zwierzętami, podróżowaniu z dziećmi lub z dala od szpitali.
- Cholera: CDC informuje o aktywnej transmisji w Tanzanii, choć u turystów cholera zdarza się rzadko. Doustną szczepionkę rozważa się m.in. przy podróży w rejony z ogniskami choroby.
- Denga: CDC nie wymienia szczepionki w zaleceniach dla Tanzanii i podkreśla ochronę przed komarami. W Unii Europejskiej zarejestrowana jest szczepionka przeciw dendze, ale o jej zasadności decyduje lekarz.
Malaria na Zanzibarze
Malaria to najpoważniejsze zagrożenie zdrowotne w tropikalnej Afryce. Przenoszą ją komary widliszki, które gryzą głównie od zmierzchu do świtu. Według CDC malaria występuje we wszystkich rejonach Tanzanii poniżej 1800 m n.p.m., czyli także na całym Zanzibarze. Dominuje tam Plasmodium falciparum, odpowiedzialny za najcięższe postacie choroby.
Zanzibar od lat prowadzi intensywny program zwalczania malarii i liczba zachorowań jest tam dużo niższa niż na kontynencie, ale ryzyko nie jest zerowe. CDC zaleca turystom do Tanzanii profilaktykę lekami przeciwmalarycznymi.
Leki przeciwmalaryczne
CDC wymienia jako zalecane leki m.in. atowakwon z proguanilem, doksycyklinę i meflochinę. W Tanzanii występuje oporność na chlorochinę, więc ten lek nie jest skuteczny. Wszystkie leki przeciwmalaryczne są na receptę, mają przeciwwskazania i różne schematy przyjmowania: niektóre trzeba zacząć kilka dni lub nawet kilka tygodni przed wyjazdem i kontynuować po powrocie. Dlatego wybór leku zawsze należy do lekarza.
Ochrona przed komarami
Niezależnie od tabletek najważniejsza jest ochrona przed ukąszeniami, która chroni też przed dengą i innymi chorobami przenoszonymi przez komary:
- repelent z DEET (stężenie 20–50%), ikarydyną lub IR3535, nakładany szczególnie wieczorem,
- długie rękawy i spodnie po zmierzchu, najlepiej w jasnych kolorach,
- moskitiera nad łóżkiem, jeśli pokój nie jest klimatyzowany i szczelny (wiele hoteli na Zanzibarze ją zapewnia),
- klimatyzacja i zamknięte okna w nocy.
Gorączka po powrocie
Każda gorączka w ciągu kilku tygodni, a nawet kilku miesięcy po powrocie z Zanzibaru wymaga pilnej wizyty u lekarza i poinformowania go o podróży. Malaria może przypominać grypę, a jej najcięższa postać rozwija się szybko. Lekarz może zlecić prosty test na malarię. Pobyt w strefie malarii ma też znaczenie dla krwiodawców: więcej w artykule Oddawanie krwi po powrocie z Afryki.
Inne zagrożenia zdrowotne
- Problemy żołądkowe: pij wodę butelkowaną, unikaj lodu niewiadomego pochodzenia i surowych potraw z ulicznych stoisk. Weź w apteczce elektrolity i loperamid. Więcej w poradniku Zemsta faraona: jak jej uniknąć. Choć dotyczy Egiptu, te same zasady sprawdzają się na Zanzibarze.
- Słońce: Zanzibar leży tuż przy równiku i słońce jest tu bardzo silne. Używaj kremu z filtrem SPF 50, najlepiej przyjaznego rafom, i pływaj w koszulce z filtrem UV.
- Jeżowce i rafy: na płyciznach wschodniego wybrzeża chodź w butach do wody.
- Upał i odwodnienie: od grudnia do marca jest gorąco i wilgotno, więc pij dużo wody, zwłaszcza na wycieczkach.
Kiedy i gdzie się zaszczepić?
- Termin: wizytę zaplanuj 6–8 tygodni przed wyjazdem, a najpóźniej 4–6 tygodni przed wylotem. Szczepienie przeciw żółtej febrze trzeba wykonać co najmniej 10 dni przed przyjazdem.
- Gdzie: w poradni medycyny podróży lub chorób tropikalnych. Takie poradnie działają przy szpitalach zakaźnych, w części stacji sanitarno-epidemiologicznych i w prywatnych sieciach medycznych.
- Koszt: szczepienia dla podróżnych w Polsce są zwykle płatne. Ceny różnią się w zależności od placówki, więc warto porównać je przed wizytą.
- Co zabrać: książeczkę szczepień lub inną dokumentację wcześniejszych szczepień, listę przyjmowanych leków i plan podróży.
Najczęstsze pytania
Czy na Zanzibar są obowiązkowe szczepienia?
Przy przylocie bezpośrednio z Polski lub przez Europę i Bliski Wschód nie ma obowiązkowych szczepień. Świadectwo szczepienia przeciw żółtej febrze jest wymagane tylko od osób przylatujących z kraju zagrożonego tą chorobą (np. Kenii lub Etiopii), także po przesiadce dłuższej niż 12 godzin.
Jakie szczepienia są zalecane na Zanzibar?
CDC zaleca m.in. szczepienia przeciw WZW typu A i durowi brzusznemu, WZW typu B dla osób nieszczepionych, dawki przypominające przeciw tężcowi, błonicy i polio oraz aktualne szczepienia rutynowe, np. przeciw odrze. O wściekliźnie i cholerze warto porozmawiać z lekarzem.
Czy na Zanzibarze jest malaria?
Tak. Według CDC malaria występuje we wszystkich rejonach Tanzanii poniżej 1800 m n.p.m., łącznie z Zanzibarem. Ryzyko na wyspie jest niższe niż na kontynencie, ale nie jest zerowe, dlatego CDC zaleca profilaktykę lekami i ochronę przed komarami.
Czy trzeba brać tabletki na malarię na Zanzibar?
CDC zaleca profilaktykę lekami przeciwmalarycznymi podróżnym do Tanzanii, także na Zanzibar. Decyzję o lekach i ich wyborze podejmuje lekarz, uwzględniając stan zdrowia, długość pobytu i plan podróży.
Ile wcześniej trzeba się zaszczepić przed Zanzibarem?
Najlepiej 6–8 tygodni przed wyjazdem, bo niektóre szczepienia wymagają kilku dawek, a część leków przeciwmalarycznych trzeba zacząć przed podróżą. Szczepienie przeciw żółtej febrze musi być wykonane co najmniej 10 dni przed przyjazdem.
Źródła
- CDC: Tanzania, traveler information: zalecane szczepienia, malaria, wymogi wjazdowe dotyczące żółtej febry.
- CDC Yellow Book: Yellow Fever: Tanzania jako kraj o niskim ryzyku żółtej febry.
- WHO: International travel and health, yellow fever: lista krajów z ryzykiem żółtej febry.
- PSSE Koszalin: szczepienia dla podróżujących: terminy szczepień i wykaz placówek szczepiących przeciw żółtej gorączce.
- GOV.UK: Tanzania, entry requirements: świadectwo szczepienia przeciw żółtej febrze.
