Wracasz z safari w Kenii, z Zanzibaru albo z road tripu po Namibii i chcesz jak zwykle pójść oddać krew. W punkcie krwiodawstwa możesz jednak usłyszeć, że tym razem musisz poczekać, czasem kilka tygodni, a czasem pół roku. Nie wynika to z widzimisię lekarza. Okresy przerwy (w przepisach: dyskwalifikacja czasowa) dokładnie określa rozporządzenie Ministra Zdrowia, a ich celem jest ochrona biorców. Krew trafia często do osób w ciężkim stanie, po operacjach, chemioterapii czy przeszczepach, dla których nawet łagodna dla zdrowego człowieka infekcja może być groźna.
W tym poradniku zebraliśmy wszystkie zasady, które dotyczą podróżnych wracających z Afryki: malarię, choroby przenoszone przez komary, szczepienia przed wyjazdem, choroby w trakcie podróży, tatuaże i zabiegi za granicą. Do tego mapa malarii dla kierunków, które opisujemy na africaline.pl, i przykłady, jak policzyć termin powrotu do punktu krwiodawstwa. Wszystkie okresy pochodzą z aktualnego tekstu jednolitego rozporządzenia (lista źródeł na końcu artykułu).
Ważne: ostateczną decyzję o dopuszczeniu do oddania krwi zawsze podejmuje lekarz w regionalnym centrum krwiodawstwa i krwiolecznictwa (RCKiK) po wywiadzie i badaniu. Ten artykuł pomaga się przygotować i zaplanować donację, ale nie zastępuje kwalifikacji.
Najważniejsze w skrócie
Jeżeli chcesz tylko szybko sprawdzić swoją sytuację, poniższa tabela zbiera najczęstsze przypadki po podróży do Afryki.
| Sytuacja po podróży | Kiedy możesz oddać krew |
|---|---|
| Pobyt (krótszy niż 6 miesięcy) w rejonie z malarią, bez objawów | po 6 miesiącach od wyjazdu z tego rejonu albo po 4 miesiącach, jeśli test w kierunku malarii jest ujemny |
| Gorączka o niejasnej przyczynie w trakcie pobytu w rejonie z malarią lub do 6 miesięcy po powrocie | po 3 latach od ustąpienia objawów albo po 4 miesiącach przy ujemnym teście |
| Przebyta malaria | 3 lata po wyleczeniu i ustąpieniu objawów, potem tylko z ujemnym testem |
| Urodzenie lub mieszkanie w rejonie z malarią przez co najmniej 6 miesięcy | 3 lata od powrotu albo 4 miesiące, jeśli test jest ujemny i nie ma objawów |
| Powrót z obszaru ryzyka wirusa Zachodniego Nilu, dengi lub chikungunya | po 28 dniach (krócej, jeśli badanie molekularne jest ujemne) |
| Powrót z obszaru transmisji wirusa Zika | po 28 dniach |
| Szczepionka żywa, np. przeciw żółtej gorączce | po 4 tygodniach |
| Szczepionka inaktywowana, np. przeciw cholerze lub wściekliźnie (profilaktycznie) | po 48 godzinach |
| Szczepienie przeciw WZW typu A / typu B | po 14 dniach / po 2 tygodniach |
| Tatuaż, piercing, akupunktura (niejałowa), zabieg kosmetyczny naruszający skórę | po 4 miesiącach |
| Gorączka powyżej 38 °C | 2 tygodnie od ustąpienia objawów |
| Podróż tylko do Maroka, Tunezji, Egiptu, na Mauritius lub Seszele, bez szczepień i chorób | zwykle bez przerwy z powodu malarii, ale sprawdź listę obszarów ryzyka dla wirusów przenoszonych przez komary |
Szczegóły, warunki i wyjątki opisujemy niżej.
Skąd biorą się te zasady?
Warunki pobierania krwi w Polsce określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z 11 września 2017 r. w sprawie warunków pobierania krwi od kandydatów na dawców krwi i dawców krwi, wydane na podstawie ustawy o publicznej służbie krwi. Ostatni tekst jednolity ogłoszono w Dzienniku Ustaw w 2025 r. (poz. 756) i uwzględnia on zmiany z kwietnia 2024 r. Rozporządzenie wdraża unijne dyrektywy o jakości i bezpieczeństwie krwi, dlatego podobne zasady obowiązują w całej Unii Europejskiej.
Załącznik nr 2 do rozporządzenia zawiera tabele z kryteriami dyskwalifikacji stałej (nie możesz oddawać krwi nigdy) i dyskwalifikacji czasowej (musisz odczekać określony czas). Dla podróżnych najważniejsze są tabele „Choroby zakaźne”, „Narażenie na niebezpieczeństwo zakażenia chorobami przenoszonymi drogą przetoczenia krwi” i „Szczepienia”.
Dlaczego akurat podróże są tak ważne? Część zakażeń przez pierwsze dni lub tygodnie nie daje żadnych objawów, a mimo to drobnoustroje krążą już we krwi. Pierwotniaki wywołujące malarię przeżywają w przechowywanej krwi i mogą zarazić biorcę. Wirusy przenoszone przez komary, takie jak denga czy wirus Zachodniego Nilu, u wielu osób przebiegają bezobjawowo. Okres dyskwalifikacji ma przeczekać czas, w którym infekcja mogłaby się ukrywać, albo dać czas na badania, które ją wykluczą.
Malaria: najważniejszy powód przerwy po Afryce
Malaria to najczęstszy powód, dla którego podróżny wracający z Afryki nie zostanie dopuszczony do oddania krwi. Rozporządzenie rozróżnia cztery sytuacje. Wszystkie okresy liczy się od dnia opuszczenia rejonu z malarią albo od dnia ustąpienia objawów, a nie od dnia powrotu do Polski (choć zwykle to prawie to samo).
1. Krótki wyjazd do rejonu z malarią, bez objawów
To sytuacja większości turystów: dwa tygodnie safari, wakacje na Zanzibarze, wyprawa na Madagaskar. Jeśli pobyt w rejonie endemicznego występowania malarii trwał krócej niż 6 miesięcy i nie miałeś żadnych objawów, przepisy przewidują:
- 6 miesięcy dyskwalifikacji od dnia opuszczenia rejonu z malarią, albo
- 4 miesiące, jeśli wynik badania w kierunku malarii testem immunoenzymatycznym jest ujemny.
Jeśli test wyjdzie dodatni, przerwa wydłuża się do 3 lat, a po tym czasie krew można oddać tylko przy ujemnym wyniku kolejnego badania.
Nie ma znaczenia, czy brałeś leki przeciwmalaryczne. Profilaktyka bardzo zmniejsza ryzyko zachorowania, ale go nie usuwa, dlatego przepisy jej nie uwzględniają.
2. Gorączka w trakcie pobytu lub po powrocie
Jeśli w czasie pobytu w rejonie z malarią albo w ciągu 6 miesięcy po powrocie miałeś gorączkę o niejasnej przyczynie, dyskwalifikacja trwa:
- 3 lata od dnia ustąpienia objawów, albo
- 4 miesiące od ustąpienia objawów, jeśli test immunoenzymatyczny jest ujemny (przy dodatnim: 3 lata i ponowne badanie).
To jedna z najważniejszych zasad, o której wiele osób zapomina. Gorączka, którą zbagatelizowałeś na urlopie („pewnie od klimatyzacji”), ma znaczenie przy kwalifikacji. Powiedz o niej lekarzowi w punkcie krwiodawstwa.
3. Przebyta malaria
Osoby, które chorowały na malarię, są dyskwalifikowane na cały czas trwania objawów i leczenia, a następnie na 3 lata od ustąpienia objawów i zakończenia leczenia. Po tym czasie krew można oddać tylko wtedy, gdy test immunoenzymatyczny jest ujemny.
4. Urodzeni lub mieszkający w rejonie z malarią
Osobne zasady dotyczą osób, które urodziły się w rejonie z malarią, mieszkały tam nieprzerwanie co najmniej 6 miesięcy (np. na kontrakcie, wolontariacie, w ramach misji) albo otrzymały tam transfuzję krwi. Po każdym kolejnym pobycie w rejonie endemicznym obowiązuje:
- 3 lata od powrotu z ostatniego pobytu, albo
- 4 miesiące, jeśli test immunoenzymatyczny jest ujemny, a dana osoba nie miała i nie ma objawów.
Dotyczy to także osób, które dawno temu mieszkały w Afryce, a teraz jadą tam tylko na krótkie wakacje. Osoby, które dorastały lub długo mieszkały w rejonie z malarią, mogą mieć częściową odporność. Wtedy zakażenie przebiega bez objawów, ale pasożyty nadal krążą we krwi.
Czy test na malarię skróci przerwę?
Tak, przepisy pozwalają skrócić przerwę z 6 miesięcy (albo 3 lat) do 4 miesięcy, jeśli badanie testem immunoenzymatycznym wykrywającym przeciwciała przeciw pasożytom malarii da wynik ujemny. Nie każdy punkt krwiodawstwa wykonuje jednak takie badanie na miejscu. Zanim zaplanujesz donację po 4 miesiącach, zadzwoń do swojego RCKiK i zapytaj, czy wykonuje test w kierunku malarii i na jakich zasadach. Jeżeli nie, licz się z pełnym okresem 6 miesięcy.
Praktyczna wskazówka: zapisz w telefonie datę wyjazdu z rejonu z malarią (np. ostatni dzień w Etoshy czy na Zanzibarze). To od niej liczy się przerwa, a po kilku miesiącach łatwo pomylić daty.
Gdzie w Afryce jest malaria, a gdzie jej nie ma
Dla dyskwalifikacji liczy się to, czy przebywałeś na terenie endemicznego występowania malarii, a nie sam kraj. W wielu państwach malaria występuje tylko w części regionów. Poniższa tabela opiera się na tabelach krajowych amerykańskiego CDC (Centers for Disease Control and Prevention) i na certyfikatach eliminacji malarii przyznawanych przez Światową Organizację Zdrowia. W razie wątpliwości lekarz w RCKiK może przyjąć bardziej ostrożną interpretację.
| Kierunek | Malaria według CDC i WHO | Co to oznacza dla dawcy |
|---|---|---|
| Egipt | WHO certyfikowała Egipt jako wolny od malarii w październiku 2024 r. | zwykle brak przerwy z powodu malarii |
| Maroko | brak (certyfikat WHO z 2010 r.) | zwykle brak przerwy z powodu malarii |
| Tunezja | brak | zwykle brak przerwy z powodu malarii |
| Mauritius | brak | zwykle brak przerwy z powodu malarii |
| Seszele | brak | zwykle brak przerwy z powodu malarii |
| Republika Zielonego Przylądka | WHO certyfikowała kraj jako wolny od malarii w styczniu 2024 r. | zwykle brak przerwy z powodu malarii |
| RPA | tylko północny wschód: przy granicy z Zimbabwe i Mozambikiem (m.in. część prowincji Limpopo, Mpumalanga i KwaZulu-Natal) oraz Park Narodowy Krugera | Kapsztad, winnice i Garden Route: brak; Kruger: przerwa jak po rejonie z malarią |
| Namibia | północ kraju: regiony Kavango, Kunene, Ohangwena, Omaheke, Omusati, Oshana, Oshikoto, Otjozondjupa i Zambezi; brak w Windhuku | Sossusvlei i Swakopmund: brak; Etosha i Waterberg leżą w regionach z malarią |
| Kenia | wszystkie obszary poniżej 2500 m n.p.m., łącznie z parkami narodowymi i Nairobi | praktycznie każdy pobyt turystyczny oznacza przerwę |
| Tanzania z Zanzibarem | wszystkie obszary poniżej 1800 m n.p.m. | safari i plaże Zanzibaru: przerwa jak po rejonie z malarią |
| Madagaskar | cała wyspa, w Antananarywie tylko rzadkie przypadki | każdy pobyt turystyczny oznacza przerwę |
Dwie rzeczy, o których warto pamiętać:
- Wystarczy krótki pobyt. Przepisy nie określają minimalnej długości pobytu. Jedna noc w Etoshy podczas trasy po Namibii albo jednodniowa wycieczka do Krugera ze strony RPA wystarczą, żeby obowiązywała przerwa po rejonie z malarią.
- Przesiadka na lotnisku w kraju z malarią (np. w Nairobi czy Addis Abebie) to inna sytuacja niż pobyt. Powiedz o niej lekarzowi, który oceni ryzyko.
Wirusy przenoszone przez komary: Zachodniego Nilu, denga, chikungunya i Zika
Druga grupa przepisów dotyczy wirusów przenoszonych przez komary, które w ostatnich latach pojawiają się w coraz to nowych miejscach, także w Europie. Tu przerwy są krótsze niż przy malarii, ale lista obszarów ryzyka zmienia się z sezonu na sezon.
Wirus Zachodniego Nilu, denga i chikungunya
Jeżeli wracasz z obszaru ryzyka zakażenia wirusem Zachodniego Nilu (WNV), wirusem dengi lub wirusem chikungunya, obowiązuje:
- 28 dni od dnia opuszczenia obszaru ryzyka, chyba że badania metodami biologii molekularnej dadzą wynik ujemny;
- w przypadku przebytego zakażenia: 120 dni od dnia wyleczenia.
Wirus Zika
Po powrocie z terenów potwierdzonej transmisji wirusa Zika przerwa wynosi 28 dni od opuszczenia obszaru ryzyka. Tyle samo, licząc od ostatniego kontaktu, czekają osoby, które miały kontakty seksualne z kimś zakażonym wirusem Zika. Ta zasada nie dotyczy osocza oddawanego metodą plazmaferezy, które jest przeznaczone do przetworzenia na leki osoczopochodne.
Skąd wiadomo, które kraje są obszarem ryzyka?
Rozporządzenie nie zawiera listy krajów. Centra krwiodawstwa prowadzą własne wykazy obszarów ryzyka i aktualizują je na podstawie bieżących danych epidemiologicznych. Dla przykładu: wykaz RCKiK w Zielonej Górze zaktualizowany w kwietniu 2022 r. obejmował z krajów afrykańskich Tunezję (wirus Zachodniego Nilu), jeden dystrykt w egipskiej prowincji Asjut (denga) oraz Republikę Zielonego Przylądka, Gabon i Gwineę Bissau (Zika). Taki wykaz to tylko przykład z konkretnego okresu. Aktualną listę sprawdzisz na stronie swojego RCKiK albo zapytasz o nią przy rejestracji.
Wniosek dla urlopowiczów: nawet po tygodniu w Tunezji czy Egipcie, gdzie malarii nie ma, możesz usłyszeć o 28-dniowej przerwie, jeśli region jest w danym sezonie na liście obszarów ryzyka.
Szczepienia przed podróżą a oddawanie krwi
Przed wyjazdem do Afryki wiele osób się szczepi. Rozporządzenie nie wymienia szczepionek z nazwy handlowej, tylko według rodzaju, dlatego warto znać typ preparatu, który dostałeś. Najprościej: zabierz do punktu krwiodawstwa międzynarodową książeczkę szczepień albo wydruk z gabinetu medycyny podróży.
| Rodzaj szczepienia (według rozporządzenia) | Przykłady szczepień przed podróżą do Afryki | Przerwa |
|---|---|---|
| Szczepionki z żywymi, osłabionymi (atenuowanymi) wirusami lub bakteriami | żółta gorączka, doustna szczepionka przeciw durowi brzusznemu | 4 tygodnie |
| Szczepionki inaktywowane (zabite wirusy, bakterie lub riketsje) | np. cholera, dur brzuszny w zastrzyku, meningokoki, polio w zastrzyku (do potwierdzenia w kwalifikacji) | 48 godzin |
| Anatoksyny | tężec, błonica | 48 godzin |
| WZW typu A | szczepionka przeciw żółtaczce pokarmowej | 14 dni, jeśli nie było narażenia na zakażenie |
| WZW typu B | szczepionka przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B | 2 tygodnie, jeśli nie było narażenia na zakażenie |
| Wścieklizna, szczepienie profilaktyczne | szczepienie przed wyjazdem | 48 godzin |
| Wścieklizna po narażeniu | szczepienie po ugryzieniu lub zadrapaniu przez zwierzę | 1 rok |
| Kleszczowe zapalenie mózgu (profilaktycznie) | 48 godzin | |
| Podanie surowic odzwierzęcych | np. niektóre surowice podawane po pokąsaniu | 3 miesiące |
W praktyce szczepienia rzadko są głównym problemem: jeśli jechałeś w rejon z malarią, i tak obowiązuje dłuższa przerwa po malarii. Szczepienie ma znaczenie przy kierunkach bez malarii albo gdy chcesz oddać krew przed wyjazdem, a zaszczepić się tuż przed nim.
Praktyczna wskazówka: jeśli w Afryce ugryzł lub podrapał Cię pies, małpa czy inny ssak i dostałeś szczepienia poekspozycyjne przeciw wściekliźnie, przerwa w oddawaniu krwi wynosi aż rok. Powiedz o tym lekarzowi, nawet jeśli wszystko skończyło się dobrze.
Choroby i dolegliwości w trakcie podróży
Afrykańskie wakacje nie zawsze kończą się bez przygód. Rozporządzenie określa przerwy także po typowych chorobach podróżnych:
- Gorączka powyżej 38 °C: 2 tygodnie od dnia ustąpienia objawów. Uwaga: jeśli gorączka wystąpiła w rejonie z malarią albo do 6 miesięcy po powrocie, obowiązują znacznie dłuższe zasady opisane wyżej.
- Grypa lub infekcja grypopodobna: 2 tygodnie od ustąpienia objawów.
- Ostre choroby układu pokarmowego, w tym biegunka podróżnych: do zakończenia leczenia.
- Inne choroby zakaźne: co najmniej 2 tygodnie od pełnego wyleczenia, o ile rozporządzenie nie przewiduje dłuższego okresu. Dłuższe okresy dotyczą m.in. toksoplazmozy (6 miesięcy), mononukleozy (6 miesięcy), gruźlicy i brucelozy (2 lata).
- Żółtaczka lub zapalenie wątroby o nieznanej przyczynie (po wykluczeniu WZW typu B i C): co najmniej 6 miesięcy od wyzdrowienia i ujemne wyniki badań w kierunku HBV i HCV.
- Kontakt z osobą chorą na chorobę zakaźną: przerwa równa dwukrotnemu okresowi wylęgania choroby.
- Przyjmowane leki (np. antybiotyki, leki przeciwmalaryczne): decyzja zależy od rodzaju leku, sposobu działania i leczonej choroby.
Jeżeli w podróży trafiłeś do szpitala, miałeś zabieg albo przetoczono Ci krew, zabierz dokumentację medyczną. Transfuzja w kraju z malarią to osobny powód dyskwalifikacji (opisany wyżej przy malarii), a każde przetoczenie krwi oznacza przerwę co najmniej 4 miesięcy.
Tatuaż, piercing i zabiegi za granicą
Pamiątkowy tatuaż z Zanzibaru, piercing zrobiony na plaży albo zabieg w zagranicznej klinice to klasyczne powody przerwy. Wszystkie poniższe sytuacje oznaczają 4 miesiące dyskwalifikacji:
- tatuaż lub przekłucie części ciała (piercing, przekłucie uszu),
- akupunktura, chyba że wykonała ją wykwalifikowana osoba jałowymi, jednorazowymi igłami,
- zabiegi kosmetyczne naruszające skórę,
- badanie endoskopowe (np. gastroskopia),
- ukłucie igłą lub kontakt błony śluzowej z cudzą krwią,
- przetoczenie składników krwi i przeszczep tkanek lub komórek,
- duży zabieg chirurgiczny.
Krótsze przerwy dotyczą leczenia stomatologicznego: 7 dni po ekstrakcji zęba lub leczeniu kanałowym, 4 miesiące po wszczepieniu implantu i innych zabiegach chirurgicznych w jamie ustnej, a po zwykłej wizycie, np. u higienistki, 24 godziny. Mały zabieg chirurgiczny oznacza tydzień przerwy.
Kontakty seksualne w podróży
Rozporządzenie traktuje poważnie ryzyko zakażeń przenoszonych drogą płciową. Osoby, które ze względu na swoje zachowania są szczególnie narażone na zakażenie chorobami przenoszonymi przez krew, są dyskwalifikowane na okres zależny od rodzaju choroby i dostępności testów. Konkretne okresy przewidziano m.in. dla:
- kontaktów seksualnych z partnerem, u którego test w kierunku HIV wypadł dodatnio: 4 miesiące po zaprzestaniu kontaktów,
- rzeżączki: czas choroby i 4 miesiące od zakończenia leczenia albo 4 miesiące od ostatniego kontaktu z osobą zakażoną,
- kontaktów z osobą zakażoną wirusem Zika: 28 dni od ostatniego kontaktu.
W punkcie krwiodawstwa odpowiadasz na pytania ankiety poufnie. Szczerość chroni biorców, a lekarz nie ocenia, tylko kwalifikuje.
Choroby, po których nie można już oddawać krwi
Niektóre zakażenia oznaczają dyskwalifikację stałą. Z perspektywy podróżnika do Afryki warto znać szczególnie te, które występują w krajach tropikalnych:
- leiszmanioza trzewna (kala-azar), przenoszona przez ukłucia moskitów (Phlebotominae); według WHO większość zachorowań przypada na Brazylię, Indie i Afrykę Wschodnią,
- babeszjoza, choroba pasożytnicza przenoszona przez kleszcze,
- trypanosomoza amerykańska (choroba Chagasa),
- zakażenia HIV, HTLV I/II, wirusem zapalenia wątroby typu B i C,
- kiła rozpoznana kiedykolwiek w życiu,
- przewlekła postać gorączki Q, a także tularemia i promienica.
Szczególna sytuacja epidemiologiczna
Rozporządzenie ma też ogólny przepis na wypadek epidemii: w szczególnej sytuacji epidemiologicznej okres dyskwalifikacji zależy od sytuacji i ryzyka przeniesienia zakażenia przez krew. Tak było z COVID-19, a w Afryce dotyczy to np. ognisk eboli. W przywołanym wcześniej wykazie RCKiK z 2022 r. po powrocie z Demokratycznej Republiki Konga obowiązywały dwa miesiące przerwy z powodu eboli. Jeśli wracasz z kraju, w którym trwa ognisko groźnej choroby zakaźnej, zapytaj o aktualne zasady w swoim RCKiK.
Jak policzyć termin powrotu do punktu krwiodawstwa: przykłady
Kilka typowych scenariuszy pokazuje, jak w praktyce stosować przepisy. Za każdym razem zakładamy brak gorączki i innych objawów.
Tydzień all inclusive w Hurghadzie
Hurghada leży w Egipcie, który od 2024 r. ma certyfikat WHO kraju wolnego od malarii, więc przerwa z powodu malarii nie obowiązuje. Sprawdź tylko, czy Egipt lub jego część nie są w danym sezonie na liście obszarów ryzyka dengi lub wirusa Zachodniego Nilu w Twoim RCKiK. Jeśli nie są i nie szczepiłeś się przed wyjazdem, możesz oddać krew od razu po powrocie (o ile od poprzedniej donacji minął wymagany odstęp).
Zanzibar z safari w Tanzanii, szczepienie na żółtą gorączkę
Cała Tanzania poniżej 1800 m n.p.m., w tym Zanzibar, to rejon z malarią. Liczysz 6 miesięcy od dnia wylotu z Tanzanii albo 4 miesiące, jeśli Twój RCKiK wykona ujemny test w kierunku malarii. Szczepienie na żółtą gorączkę (4 tygodnie przerwy) „mieści się” w tym okresie i niczego nie zmienia.
Road trip po Namibii
Zależy od trasy. Jeśli zwiedzałeś tylko Sossusvlei, Swakopmund i Windhuk, przebywałeś poza regionami z malarią. Jeśli trasa prowadziła do Etoshy albo Waterbergu, byłeś w regionach, które CDC zalicza do obszarów występowania malarii, więc obowiązuje przerwa 6 miesięcy (albo 4 przy ujemnym teście) od dnia opuszczenia północy kraju. Więcej o planowaniu trasy w artykule Trasa po Namibii: plan na 10 i 14 dni.
RPA: Kapsztad i winnice albo Kruger
Kapsztad, Stellenbosch i Garden Route leżą poza obszarem malarii, więc przerwa z jej powodu nie obowiązuje. Jeśli jednak do wyjazdu dołożyłeś safari w Parku Narodowym Krugera albo w rezerwatach przy granicy z Mozambikiem, licz 6 miesięcy (albo 4 przy ujemnym teście) od wyjazdu z tego rejonu.
Safari w Kenii i gorączka po powrocie
Kenia to rejon z malarią, łącznie z Nairobi. Jeśli po powrocie z safari w Kenii pojawiła się gorączka, najpierw idź do lekarza i powiedz mu o podróży (więcej w osobnej sekcji niżej). Dla krwiodawstwa obowiązuje wtedy zasada gorączki o niejasnej przyczynie: 3 lata od ustąpienia objawów albo 4 miesiące przy ujemnym teście w kierunku malarii.
Wyprawa na Madagaskar
Malaria występuje na całej wyspie (w Antananarywie tylko rzadkie przypadki), więc każda wyprawa, np. trasa RN7 czy plaże Nosy Be, oznacza 6 miesięcy przerwy albo 4 przy ujemnym teście.
Oddaj krew przed wyjazdem
Skoro po wielu afrykańskich kierunkach czeka Cię kilka miesięcy przerwy, warto zaplanować donację przed podróżą. Przepisy dotyczące odstępów między donacjami są następujące:
- krew pełną można oddawać co 8 tygodni, maksymalnie 6 razy w roku (mężczyźni) i 4 razy w roku (kobiety),
- osocze metodą plazmaferezy można oddać już 48 godzin po oddaniu krwi pełnej, a w ciągu roku maksymalnie 33 razy,
- dawcą może zostać osoba w wieku 18–65 lat (17-latek na warunkach określonych w ustawie, a po 65. roku życia za coroczną zgodą lekarza), ważąca co najmniej 50 kg.
Jeśli planujesz szczepienia przed wyjazdem, oddaj krew przed szczepieniem. Wtedy przerwa po szczepionce, np. 4 tygodnie po żółtej gorączce, nie ma znaczenia.
Praktyczna wskazówka: po oddaniu krwi pełnej organizm potrzebuje kilku tygodni na odbudowę zapasów żelaza. Jeśli jedziesz na wymagający trekking (np. na Kilimandżaro) albo na dużą wysokość, nie oddawaj krwi tuż przed wyjazdem. Zostaw sobie zapas kilku tygodni.
Co powiedzieć w punkcie krwiodawstwa?
Kwalifikacja zaczyna się od ankiety i rozmowy z lekarzem. Żeby nie musieć przypominać sobie wszystkiego na miejscu, przygotuj:
- Daty podróży: dzień wyjazdu z Polski i, co ważniejsze, dzień opuszczenia każdego rejonu z malarią.
- Dokładne miejsca: nie tylko „RPA” czy „Namibia”, ale też regiony i parki narodowe (np. Kruger, Etosha), bo od nich zależy ocena ryzyka malarii.
- Gorączkę i choroby w trakcie pobytu lub po powrocie, nawet krótkie i łagodne.
- Szczepienia przed wyjazdem: najlepiej książeczka szczepień.
- Leki: profilaktyka przeciwmalaryczna, antybiotyki, leki na biegunkę.
- Zabiegi: tatuaż, piercing, wizyty u dentysty, pobyt w szpitalu, transfuzja.
- Kontakty ze zwierzętami (ugryzienia, zadrapania) i ewentualne szczepienia poekspozycyjne.
Jeśli przepisy nie pozwalają Ci teraz oddać krwi, punkt krwiodawstwa poinformuje Cię o powodzie i czasie trwania dyskwalifikacji. Zapisz datę, od której możesz wrócić.
Gorączka po powrocie z Afryki: najpierw zdrowie
Ten poradnik dotyczy krwiodawstwa, ale jedna rzecz jest ważniejsza od każdej donacji. Gorączka po powrocie z rejonu z malarią wymaga pilnej wizyty u lekarza. Według CDC objawy malarii mogą pojawić się już po 7 dniach od ukąszenia, ale też po kilku miesiącach. Lekarze powinni brać pod uwagę malarię u każdego gorączkującego pacjenta po powrocie z kraju endemicznego, a wtedy natychmiast zlecić badania, także jeśli pacjent brał profilaktykę.
Według WHO Plasmodium falciparum to najgroźniejszy pasożyt malarii i zarazem najczęstszy w Afryce, a nieleczona malaria wywołana przez niego może w ciągu 24 godzin przejść w ciężką postać i doprowadzić do śmierci. Dlatego:
- przy gorączce, dreszczach, bólach głowy i mięśni po powrocie z Afryki od razu idź do lekarza albo na SOR,
- zawsze mów, gdzie i kiedy byłeś, bo w Polsce malaria nie jest pierwszym podejrzeniem,
- nie czekaj, aż „samo przejdzie”, i nie lecz się na własną rękę.
Najczęstsze pytania
Byłem w Afryce tylko tydzień. Czy też muszę czekać?
Zależy od miejsca, nie od długości pobytu. Tydzień w Kenii, Tanzanii czy na Madagaskarze oznacza przerwę jak po rejonie z malarią (6 miesięcy albo 4 przy ujemnym teście). Tydzień w Maroku, Tunezji czy Egipcie zwykle nie wymaga przerwy z powodu malarii, ale może obowiązywać 28 dni, jeśli region jest na liście obszarów ryzyka wirusów przenoszonych przez komary.
Brałem leki przeciwmalaryczne. Czy to skraca przerwę?
Nie. Przepisy nie przewidują wyjątku dla osób stosujących profilaktykę, bo żadna profilaktyka nie daje stuprocentowej ochrony.
Czy mogę oddać osocze zamiast krwi pełnej?
Wyjątek dla osocza przeznaczonego do przetworzenia na leki przewidziano w rozporządzeniu wprost tylko dla wirusa Zika. Pozostałe zasady, w tym te dotyczące malarii, obowiązują również przy plazmaferezie. O szczegółach zdecyduje lekarz w RCKiK.
Mieszkałem kilka lat w Afryce. Czy mogę w ogóle oddawać krew?
Tak. Osoby, które mieszkały w rejonie z malarią co najmniej 6 miesięcy, mogą oddawać krew po 3 latach od powrotu z ostatniego pobytu albo po 4 miesiącach, jeśli test immunoenzymatyczny jest ujemny i nie mają objawów. Te zasady stosuje się przy każdym kolejnym wyjeździe do rejonu z malarią.
Zrobiłem tatuaż henną na plaży. Czy to dyskwalifikuje?
Rozporządzenie wymienia tatuaż, przekłucie części ciała i zabiegi kosmetyczne naruszające skórę. Malowanie skóry henną, które nie narusza skóry, nie jest wymienione, ale powiedz o nim lekarzowi, zwłaszcza jeśli wystąpiła reakcja skórna. Ostre stany uczuleniowe i zapalne choroby skóry też są powodem czasowej przerwy.
Czy po powrocie z Egiptu mogę od razu oddać krew?
Najczęściej tak, jeśli nie szczepiłeś się przed wyjazdem, nie chorowałeś i nie miałeś zabiegów. Egipt jest od 2024 r. certyfikowany przez WHO jako kraj wolny od malarii. Zapytaj jednak w RCKiK, czy nie obowiązuje akurat 28-dniowa przerwa związana z dengą lub wirusem Zachodniego Nilu.
Gdzie sprawdzić aktualne listy krajów?
U źródła, czyli w regionalnym centrum krwiodawstwa i krwiolecznictwa, w którym oddajesz krew. Centra publikują komunikaty na swoich stronach i udzielają informacji telefonicznie.
Podsumowanie
Podróż do Afryki nie wyklucza Cię z grona krwiodawców, tylko wymaga zaplanowania przerwy. Najważniejsze zasady to: 6 miesięcy (albo 4 przy ujemnym teście) po pobycie w rejonie z malarią, 28 dni po obszarach ryzyka dengi, wirusa Zachodniego Nilu, chikungunya i Zika, 4 tygodnie po szczepionce żywej, np. na żółtą gorączkę, i 4 miesiące po tatuażu czy piercingu. Najlepszy plan: oddaj krew przed wyjazdem, zanotuj daty i miejsca pobytu, a po powrocie powiedz o wszystkim lekarzowi w punkcie krwiodawstwa.
Artykuł ma charakter informacyjny i opiera się na przepisach obowiązujących w dniu publikacji. Przepisy i listy obszarów ryzyka mogą się zmieniać, a o dopuszczeniu do oddania krwi zawsze decyduje lekarz w jednostce publicznej służby krwi.
Źródła
- Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 20 maja 2025 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie warunków pobierania krwi od kandydatów na dawców krwi i dawców krwi (Dz.U. 2025 poz. 756): wszystkie okresy dyskwalifikacji, kryteria dla dawców, odstępy między donacjami.
- Dyrektywa Komisji 2004/33/WE w zakresie niektórych wymagań technicznych dotyczących krwi i składników krwi: unijne podstawy kryteriów kwalifikacji dawców.
- CDC: Malaria Information and Prophylaxis, by Country (Kenia), (Madagaskar, Mauritius, Maroko), (Namibia), (RPA, Seszele), (Tanzania, Tunezja): obszary występowania malarii.
- CDC Yellow Book: Malaria: czas pojawienia się objawów i postępowanie przy gorączce po powrocie.
- WHO: Egypt is certified malaria-free by WHO (20 października 2024): certyfikat dla Egiptu, informacja o certyfikacie Maroka z 2010 r.
- WHO: Malaria, fact sheet: przebieg malarii wywołanej przez P. falciparum i jej występowanie w Afryce.
- WHO: Leishmaniasis, fact sheet: występowanie leiszmaniozy trzewnej.
- NHS fitfortravel: WHO certifies Cape Verde as malaria-free: certyfikat dla Republiki Zielonego Przylądka (styczeń 2024 r.).
- RCKiK w Zielonej Górze: wykaz obszarów ryzyka zakażenia wirusem Zachodniego Nilu i innych zakażeń (aktualizacja z 27 kwietnia 2022 r.): przykład listy krajów stosowanej przez centrum krwiodawstwa.
