Madagaskar to kierunek, do którego warto przygotować się zdrowotnie z wyprzedzeniem. Przy przylocie z Europy żadne szczepienie nie jest obowiązkowe, ale na wyspie występuje malaria, często spotyka się psy chore na wściekliznę, a podróż trasą RN7 czy do parków narodowych oznacza wiele dni z dala od dobrych szpitali. Dlatego lista zalecanych szczepień jest dłuższa niż przed wyjazdem do Egiptu czy Tunezji.
Ten artykuł ma charakter informacyjny i opiera się na zaleceniach amerykańskiego CDC, WHO i polskich inspekcji sanitarnych. Nie zastępuje porady lekarza. Plan szczepień i leki przeciwmalaryczne dobiera lekarz, najlepiej w poradni medycyny podróży, na podstawie Twojego stanu zdrowia, wieku i planu podróży.
Najważniejsze w skrócie
- Obowiązkowych szczepień nie ma przy przylocie z Polski lub przez Europę.
- Żółta febra: szczepienie nie jest zalecane, ale świadectwo jest wymagane przy przylocie z kraju zagrożonego tą chorobą, także po przesiadce trwającej ponad 12 godzin (np. w Etiopii lub Kenii).
- Zalecane szczepienia: WZW typu A, dur brzuszny, WZW typu B, aktualne szczepienia rutynowe (w tym przeciw odrze i polio), a do rozważenia wścieklizna.
- Malaria występuje na całej wyspie poza Antananarywą, także na Nosy Be. Profilaktykę lekami omów z lekarzem.
- Dżuma: szczepionki nie ma. Ryzyko dla turystów jest niskie, ale warto znać podstawowe zasady ostrożności.
- Do lekarza idź 6–8 tygodni przed wyjazdem.
Żółta febra: kiedy potrzebne jest świadectwo?
Na Madagaskarze nie występuje ryzyko żółtej febry, więc według CDC szczepienie nie jest zalecane. Władze Madagaskaru wymagają jednak świadectwa szczepienia od podróżnych w wieku od 9 miesięcy, którzy przylatują z kraju, w którym występuje ryzyko żółtej febry, także jeśli przesiadka w takim kraju trwała ponad 12 godzin.
Ma to znaczenie, bo popularne połączenia na Madagaskar prowadzą m.in. przez Addis Abebę i Nairobi, a Etiopia i Kenia są na liście krajów z ryzykiem żółtej febry według WHO. Przy krótkiej przesiadce świadectwo nie jest wymagane, ale jeśli planujesz dłuższy postój albo łączysz Madagaskar z safari w Kenii lub Tanzanii, sprawdź wymagania z wyprzedzeniem. Szczepienie trzeba wykonać co najmniej 10 dni przed przyjazdem.
Zalecane szczepienia
| Szczepienie | Dla kogo według CDC | Dlaczego |
|---|---|---|
| WZW typu A | dla nieszczepionych podróżnych od 1. roku życia | przenoszona przez skażoną wodę i jedzenie |
| Dur brzuszny | dla większości podróżnych | przenoszony przez skażoną wodę i jedzenie |
| WZW typu B | dla nieszczepionych osób poniżej 60. roku życia | przenoszona przez krew i kontakty seksualne |
| Odra (MMR) | dla wszystkich, którzy nie są w pełni zaszczepieni | wysoce zaraźliwa choroba wirusowa |
| Szczepienia rutynowe | tężec, błonica, krztusiec, polio: dawki przypominające według zaleceń lekarza | skaleczenia, kontakt z wirusem polio |
Wścieklizna zasługuje na osobną uwagę. Według CDC psy chore na wściekliznę są na Madagaskarze częste. Po ewentualnym ugryzieniu trzeba szybko dotrzeć do placówki medycznej, co podczas podróży po prowincji bywa trudne. Przy podróży trasą RN7, pobycie w małych miejscowościach, wyjeździe z dziećmi lub planach na trekking szczepienie przed wyjazdem warto omówić z lekarzem. Lemurów i innych zwierząt nie dotykaj ani nie karm z ręki.
Malaria na Madagaskarze
Według CDC malaria występuje na całej wyspie z wyjątkiem Antananarywy, gdzie przypadki są rzadkie. Dotyczy to więc także wybrzeża, Nosy Be, Morondavy z Aleją Baobabów i parków przy trasie RN7. Dominuje Plasmodium falciparum, odpowiedzialny za najcięższe postacie choroby, a na wyspie występuje oporność na chlorochinę.
Leki przeciwmalaryczne: CDC wymienia jako zalecane poza Antananarywą m.in. atowakwon z proguanilem, doksycyklinę, meflochinę i tafenochinę. Wszystkie są na receptę i mają przeciwwskazania, więc wybór należy do lekarza. W samej stolicy CDC nie zaleca leków, a jedynie ochronę przed komarami.
Ochrona przed komarami:
- repelent z DEET (20–50%), ikarydyną lub IR3535, zwłaszcza od zmierzchu,
- długie rękawy i spodnie wieczorem,
- moskitiera w hotelach i pensjonatach bez szczelnych okien,
- środek owadobójczy do ubrań przy wyjazdach do lasów deszczowych.
Ochrona przed komarami chroni też przed dengą i chikungunyą, które również występują na Madagaskarze. Szczepienie przeciw chikungunyi CDC uznaje za zasadniczo niezalecane dla większości podróżnych.
Gorączka po powrocie, nawet kilka tygodni lub miesięcy później, wymaga pilnej wizyty u lekarza i poinformowania go o podróży. Pobyt w strefie malarii ma też znaczenie dla krwiodawców: więcej w artykule Oddawanie krwi po powrocie z Afryki.
Dżuma: czy jest się czego bać?
Madagaskar to jedno z niewielu miejsc na świecie, gdzie dżuma występuje co roku. Według WHO przypadki dżumy dymieniczej notuje się tam niemal każdego roku, głównie w sezonie od września do kwietnia. Szczepionki dla podróżnych nie ma.
Ryzyko dla turystów jest niskie, ale warto przestrzegać kilku zasad zalecanych przez CDC:
- chroń się przed ukąszeniami owadów, w tym pcheł (repelent, długie spodnie),
- unikaj kontaktu z gryzoniami i chorymi lub martwymi zwierzętami,
- unikaj bliskiego kontaktu z osobami z objawami ciężkiej choroby układu oddechowego.
Przed wyjazdem sprawdź aktualne komunikaty na stronie Polak za granicą, bo w razie większego ogniska władze informują o zasadach bezpieczeństwa.
Inne zagrożenia zdrowotne
- Woda i jedzenie: pij tylko wodę butelkowaną lub uzdatnioną i unikaj surowych potraw z ulicznych stoisk. Weź w apteczce elektrolity i lek przeciwbiegunkowy.
- Słoneczne poparzenia: na wybrzeżu i w Isalo słońce jest bardzo silne.
- Długie przejazdy: drogi na Madagaskarze są często w złym stanie, a do dobrze wyposażonego szpitala bywa daleko. Wykup ubezpieczenie podróżne z transportem medycznym.
Kiedy i gdzie się zaszczepić?
- Termin: wizytę zaplanuj 6–8 tygodni przed wyjazdem, bo część szczepień wymaga kilku dawek, a szczepienie przeciw wściekliźnie przed podróżą podaje się w schemacie kilkudawkowym.
- Gdzie: w poradni medycyny podróży lub chorób tropikalnych, przy szpitalach zakaźnych, w części stacji sanitarno-epidemiologicznych i w prywatnych sieciach medycznych.
- Koszt: szczepienia dla podróżnych są w Polsce zwykle płatne.
Pozostałe formalności, w tym wizę, opisujemy w przewodniku po Madagaskarze, a najlepszy termin wyjazdu w artykule Kiedy jechać na Madagaskar.
Najczęstsze pytania
Czy na Madagaskar są obowiązkowe szczepienia?
Przy przylocie z Polski lub przez Europę nie ma obowiązkowych szczepień. Świadectwo szczepienia przeciw żółtej febrze jest wymagane tylko od osób przylatujących z kraju zagrożonego tą chorobą, także po przesiadce dłuższej niż 12 godzin.
Jakie szczepienia są zalecane na Madagaskar?
CDC zaleca m.in. szczepienia przeciw WZW typu A i durowi brzusznemu, WZW typu B dla osób nieszczepionych oraz aktualne szczepienia rutynowe, w tym przeciw odrze. Ze względu na częstą wściekliznę u psów warto też porozmawiać z lekarzem o szczepieniu przeciw wściekliźnie.
Czy na Madagaskarze jest malaria?
Tak, na całej wyspie z wyjątkiem stolicy, Antananarywy, także na Nosy Be i na wybrzeżu. CDC zaleca profilaktykę lekami poza stolicą i ochronę przed komarami.
Czy na Madagaskarze jest dżuma?
Tak, przypadki dżumy dymieniczej notuje się tam niemal każdego roku, głównie od września do kwietnia. Ryzyko dla turystów jest niskie, a podstawą ochrony jest unikanie ukąszeń pcheł i kontaktu z gryzoniami.
Ile wcześniej trzeba się zaszczepić przed wyjazdem na Madagaskar?
Najlepiej 6–8 tygodni przed wyjazdem, bo część szczepień, m.in. przeciw wściekliźnie, wymaga kilku dawek.
Źródła
- CDC: Madagascar, traveler information: szczepienia, malaria, żółta febra, dżuma.
- WHO: Plague, fact sheet: dżuma na Madagaskarze.
- WHO: International travel and health, yellow fever: lista krajów z ryzykiem żółtej febry.
- PSSE Koszalin: szczepienia dla podróżujących: terminy szczepień.
